Blokady przeciwbólowe, czym są i jak działają

Blokady przeciwbólowe to jedna z metod stosowanych w leczeniu bólu, szczególnie bólu przewlekłego, który nie ustępuje po standardowym leczeniu farmakologicznym. Polegają na podaniu leku w okolicę konkretnego nerwu, splotu nerwowego lub stawu, w celu czasowego przerwania przewodzenia bodźców bólowych. Poniżej wyjaśniamy, czym są blokady, w jaki sposób działają, w jakich sytuacjach bywają stosowane oraz czego można się spodziewać w związku z zabiegiem — w oparciu o publikacje naukowe i wytyczne kliniczne.

Czym jest blokada i jak działa

Blokada przeciwbólowa to celowe przerwanie przewodzenia sygnałów wzdłuż nerwu, najczęściej w celu zmniejszenia bólu. W praktyce polega na podaniu w okolicę nerwu środka znieczulenia miejscowego, niekiedy w połączeniu z innymi lekami. Środek znieczulający „otacza” nerw i czasowo wyłącza jego zdolność do przekazywania sygnałów bólowych do mózgu. Dzięki temu obszar zaopatrywany przez dany nerw przestaje wysyłać bodźce odbierane jako ból.

Do środka znieczulenia miejscowego bywa dodawany kortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym. Jego rolą jest zmniejszenie stanu zapalnego wokół podrażnionego nerwu, co w wielu przypadkach wydłuża czas ulgi. Według publikacji naukowych kortykosteroidy działają m.in. poprzez ograniczanie uwalniania mediatorów zapalnych oraz zmniejszanie nieprawidłowych wyładowań we włóknach nerwowych przewodzących ból. W zależności od wskazania do roztworu mogą być dodawane także inne substancje wspomagające (tzw. adiuwanty), których dobór ustala lekarz.

Czas działania blokady jest zróżnicowany. Ulga związana ze środkiem znieczulającym może pojawić się niemal natychmiast, natomiast działanie kortykosteroidu rozwija się zwykle w ciągu kilku dni i osiąga pełnię po około dwóch tygodniach. Efekt może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni, a niekiedy dłużej — zależy to od rodzaju blokady, schorzenia i indywidualnej reakcji pacjenta. Jeśli blokada przynosi trwałą ulgę, lekarz może zdecydować o jej powtórzeniu w ustalonych odstępach.

Rodzaje blokad i ich zastosowanie

Istnieje wiele rodzajów blokad, a każdy z nich kierowany jest na inną grupę nerwów lub struktur. Mówiąc ogólnie, wyróżnia się m.in. blokady nerwów obwodowych, blokady okołostawowe i dostawowe oraz blokady w okolicy kręgosłupa (np. okolicy korzeni nerwowych). Wybór rodzaju blokady zależy od tego, gdzie zlokalizowane jest źródło bólu i który nerw lub staw za niego odpowiada.

Blokady stosuje się w wielu sytuacjach klinicznych — najczęściej w bólu przewlekłym, który nie reaguje wystarczająco na leczenie zachowawcze. W literaturze opisuje się ich zastosowanie m.in. w bólu związanym z podrażnieniem korzeni nerwowych (np. rwa kulszowa), bólu stawów, niektórych zespołach bólowych kręgosłupa oraz w wybranych rodzajach bólu neuropatycznego. Warto pamiętać, że blokada jest jednym z elementów leczenia bólu, a nie metodą uniwersalną — jej zasadność ocenia lekarz w odniesieniu do konkretnego pacjenta.

Co istotne, blokady mogą pełnić nie tylko rolę leczniczą, lecz również diagnostyczną. Jeśli podanie środka znieczulającego w okolicę konkretnego nerwu przynosi wyraźną ulgę, może to pomóc lekarzowi ustalić, która struktura odpowiada za dolegliwości. Taka informacja bywa pomocna w planowaniu dalszego leczenia. W niektórych ośrodkach blokady wykonuje się pod kontrolą obrazowania (np. ultrasonografii lub fluoroskopii), co pozwala na precyzyjne umiejscowienie igły.

Jak wygląda zabieg

Przebieg blokady zależy od jej rodzaju i lokalizacji, jednak ogólny schemat jest podobny. Pacjent przyjmuje odpowiednią pozycję, skóra w miejscu wkłucia jest dezynfekowana, a okolica może zostać znieczulona miejscowo. Następnie lekarz wprowadza cienką igłę w okolicę docelowego nerwu lub stawu — w razie potrzeby korzystając z kontroli obrazowej — i podaje przygotowany roztwór leku. Sam zabieg jest zwykle krótki i wykonywany w warunkach ambulatoryjnych.

Po podaniu pacjent zwykle pozostaje przez pewien czas pod obserwacją. W zależności od rodzaju blokady i zaleceń lekarza mogą obowiązywać czasowe ograniczenia aktywności. Część osób odczuwa ulgę bardzo szybko, u innych efekt narasta stopniowo w ciągu kolejnych dni. O tym, jak przygotować się do zabiegu i jak postępować po nim, informuje lekarz podczas konsultacji.

Bezpieczeństwo i konsultacja

Jak każda procedura medyczna, blokada wiąże się z możliwością wystąpienia działań niepożądanych. Najczęściej opisywane to przejściowy dyskomfort w miejscu wkłucia, zaczerwienienie czy chwilowe osłabienie czucia w znieczulonym obszarze. Istnieją również przeciwwskazania — w literaturze wymienia się m.in. aktywne zakażenie, gorączkę, niektóre zaburzenia krzepnięcia czy przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych. Z tego powodu przed zabiegiem konieczna jest ocena lekarska.

Dlatego przed wykonaniem blokady konieczna jest ocena lekarska, podczas której lekarz zbiera wywiad, ocenia wskazania i przeciwwskazania oraz dobiera rodzaj blokady do konkretnej sytuacji. Blokada nie zastępuje diagnostyki przyczyny bólu — jest jednym z narzędzi, które lekarz może rozważyć w ramach całościowego planu leczenia. Kwalifikację do zabiegu przeprowadza lekarz. Informacje o konsultacjach w poradni leczenia bólu dostępne są w rejestracji naszego centrum.

Źródła

• Nerve block — overview. (artykuł przeglądowy, encyklopedyczny)
• Addition of corticosteroids to local anaesthetics for chronic non-cancer pain injections: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. British Journal of Anaesthesia / ScienceDirect, 2020.
• Singhal A, Taksande K. Role of Adjuvants in Enhancing the Efficacy and Duration of Anesthesia Blocks: A Comprehensive Review. Cureus, 2024. (PMC11494027)
• Analgesic Adjuvants in the Peripheral Nervous System. NYSORA, 2018.
• Nerve Root Blocks. University of Maryland Rehabilitation & Orthopaedic Institute.
• Efficacy of local anaesthetic and steroid combination in prevention of post-herpetic neuralgia: A meta-analysis. (PMC9002423)